جهاد در اسلام به مفهوم «مسئولیت حمایت»

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسنده

استادیار دانشکده معارف اسلامی و حقوق دانشگاه امام صادق علیه السلام

10.30497/lcc.2016.75713

چکیده

مسئولیت جامعه بین­المللی در حمایت از حقوق اساسی بشر به یکی از موضوعات جدی حقوق بین­الملل تبدیل شده است. بر اساس این نظریه که قبلاً با عنوان «مداخله بشردوستانه» تعبیر می شد و امروزه به «مسئولیت حمایت» موسوم است؛ چنانچه حکومتی ملت خود را سرکوب و با نقض فاحش حقوق بنیادین آن، مرتکب جرایم سازمان یافته از جمله کشتار جمعی شود، جامعه بین­المللی مسئولیت دارد به حمایت از آن ملت برخیزد.  
  این مفهوم به هیچ وجه با آموزه­های اسلامی بیگانه نیست و دین مبین اسلام با تاکید بر کرامت انسانی و تدارک برنامه جامعی برای هدایت و سعادت دنیوی و اخروی انسان، موضوع حمایت از مظلوم را حتی بدون در نظر گرفتن ملاحظات اعتقادی سرلوحه برنامه خود قرار داده و حمایت خود از مستضعفان عالم را نه تنها در برابر ظلم و ستم بلکه تا مرز دفاع از فطرت و حیات معقول انسان گسترش داده است. بدین ترتیب، نظریه مسئولیت حمایت با برخی مصادیق «جهاد اسلامی» قابل مقایسه و تطبیق است. فلسفه جهاد در اسلام جنگ مسلحانه و توسعه سرزمینی یا استعماری نیست، بلکه هر نوع کوششی برای پیشبرد اهداف مقدس الهی و مبارزه برای گسترش مساوات اسلامی و زدودن شرک و بت پرستی و نیز حمایت از بقاء جامعه اسلامی یا بعضی از مسلمانان و یا دفاع از سیادت آنهاست.

کلیدواژه‌ها

  1. الزحیلی، وهبه (بی تا)، آثار الحرب فی الفقه الاسلامی، بیروت: دارالفکر.

    اشراق، محمد کریم (1360)، تاریخ و مقررات جنگ در اسلام، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی

    پور سیف، عباس (1385)، خلاصه تفاسیر قرآن مجید: المیزان و نمونه، تهران: نشر شاهد. 

    حسینی، سید ابراهیم (1382)، اصل منع توسل به زور و موارد استثنای آن در اسلام و حقوق بین الملل معاصر، قم: دفتر نشر معارف اسلامی.

    حمید الله، محمد (1374)، نامه ها و پیمان های سیاسی حضرت محمد(ص) و اسناد صدر اسلام، ترجمه سید محمد حسینی، تهران: سروش.

    طاهری خرم آبادی، محمد (1368)، جهاد در قرآن، تهران: انتشارات پیام آزادی

    ضیایی بیگدلی، محمد رضا (1380)، «نگرشی نو به مفهوم مداخله بشردوستانه»، مجله پژوهش حقوق و سیاست، سال سوم، شماره 5

    گیوم، ژیلبر (1380)، «دخالت انسان دوستانه و حقوق بین الملل»، ترجمه دکتر همایون حبیبی، مجله پژوهش حقوق و سیاست، سال سوم، شماره 4

    فوادیان، شیخ رمضان (1364)، سیری در جهاد، تهران: انتشاران فرهنگ انقلاب اسلامی، ج 1

    مطهری، مرتضی (1368)، جهاد، قم: انتشارات صدرا

    ممتاز، جمشید (1379)، «مداخله بشردوستانه ی ناتو در کوزوو و اصل عدم توسل به زور»، ترجمه مرتضی مختاری امین، فصلنامه سیاست خارجی، سال چهاردهم، شماره 4.

    نوری همدانی، حسین (1367)، جهاد، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی

    حر عاملی، محمد بن حسن (1409 ه.ق)، وسائل الشیعه، قم: آل البیت

    کلینی، محمد بن یعقوب (1401 ه.ق)، الکافی، بیروت: دارالتعارف

     

     

     

    1. Cassese Antonio, “A Follow-Up: Forcible Humanitarian Countermeasures and Opinio Necessitatis”, EJIL (1999), Vol. 10 No 4, pp. 791-799.
    2. Decaux Emmanuel, « Légalité et légitimité du recours à la force : de la guerre juste à la responsabilité de protéger », Droits fondamentaux, n° 5, janvier-décembre 2005, 1-18, online at : http://www.operationspaix.net/ IMG/pdf/ DroitsFondamentaux _DECAUX_guerre_juste_R2P_jan2005_.pdf
    3. Galia Glume, « Responsabilité de protéger », http://www.operationspaix.net/-Responsabilite-de-proteger-

    Rapport de la Commission Internationale de l’Intervention et de la Souveraineté des Etats, "La Responsabilité de Protéger", décembre 2001, online at: http://www.operationspaix.net/IMG/pdf/responsabilite